NEWS FLASH:  မင္းဘူးၿမိဳ႕အနီး တပ္မေတာ္တိုက္ေလယာဥ္ ပ်က္က်

YOPE ရုပ္/သံ Mizzima English

သင့္ကေလးေက်ာင္းမွာ အႏိုင္က်င့္ခံေနရျပီလား

.

ေရးသားသူ Dr. Thiha Phyo Myint
ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Kaung Thar

သင့္ကေလးေက်ာင္းမွာ အႏိုင္က်င့္ခံေနရျပီလား

ဒီရက္ပိုင္းထဲမွာပဲ သုံးတန္းေက်ာင္းသားေလးကို ေလးတန္းေက်ာင္းသားက ေက်ာင္းကားေပၚမွာ အႏိုင္က်င့္ ေျခေထာက္နဲ႕ကန္ေက်ာက္လို႕ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ့ ကေလးခမ်ာ အကၤ်ီေတြအကုန္လုံး ေသြးေတြေပပြေနတာကို လူမႈကြန္ယက္မွာ ေတြ႕လိုက္ရပါတယ္။အသက္မတိမ္းမယိမ္း လူအမ်ားအျပား တစုတစည္းတည္း ေနထိုင္ရတဲ့ ေက်ာင္း/တကၠသိုလ္ေတြဟာ အႏိုင္က်င့္ျခင္းနတ္ဆိုးရဲ့ စားက်က္ေကာင္းျဖစ္ေနခဲ့တာ ႏွစ္ေပါင္းမနည္းေတာ့ပါဘူး။Netflix ရဲ့ နာမည္ေက်ာ္စီးရီး (ဝတၳဳကို ဇာတ္လမ္းတြဲျပန္႐ိုက္ထားတာ) 13 Reasons Why ဆိုရင္လည္း ေက်ာင္းတြင္း အႏိုင္က်င့္တဲ့အေၾကာင္းကို တေစ့တေစာင္း တင္ျပထားတာပါ။ဆိုလိုခ်င္တာက ေက်ာင္း/တကၠသိုလ္ေတြမွာ တဦးကိုတဦး အႏိုင္က်င့္ျခင္းဟာ ေနရာေဒသမေရြး ရွိေနတယ္ဆိုတဲ့အခ်က္ပါပဲ။ဒီေဆာင္းပါးေလးမွာေတာ့ ေက်ာင္းတြင္းအႏိုင္က်င့္ျခင္းနဲ႕ ပတ္သက္လို႕ သိမွတ္ဖြယ္ရာ၊ေဆာင္ရန္/ေရွာင္ရန္ေလးေတြကို မွ်ေဝေပးသြားပါမယ္။

အႏိုင္က်င့္ျခင္း ဆိုတာဘာလဲ

သူငယ္ခ်င္း အခ်င္းခ်င္း ခ်စ္လို႕ခင္လို႕ စေနာက္တာနဲ႕ အႏိုင္က်င့္ျခင္းကို ကြဲကြဲျပားျပား သိရပါမယ္။တကယ္တမ္းေျပာရမယ္ဆိုရင္ သူငယ္ခ်င္းေတြအၾကား တဦးနဲ႕တဦးေနာက္ေျပာင္က်ီစယ္တယ္ဆိုတာ အင္မတန္မွ လိုအပ္တဲ့အရာတခုပါ။ဒါဟာ သူငယ္ခ်င္းသံေယာဇဥ္ကို ပိုမိုခိုင္ျမဲေစပါတယ္။ဒါေပမယ့္ ဒီလိုေနာက္ေျပာင္တဲ့အခါ ခံရသူက မၾကိဳက္ပါဘူး။မလုပ္နဲ႕ေတာ့လို႕ တားျမစ္တဲ့အခါ ရပ္လိုက္မယ္ဆိုရင္ ဒါဟာ အႏိုင္က်င့္ျခင္းဆိုတဲ့ စည္းကို ေက်ာ္မသြားေသးပါဘူး။အက်ီစားသန္ ရန္မ်ားဆိုသလို စ,တာေနာက္တာ အနည္းငယ္ ၾကမ္းေကာင္းၾကမ္းသြားပါလိမ့္မယ္။ဒါေပမယ့္ လုပ္တဲ့သူအေနနဲ႕ ခံရသူနစ္နာေစဖို႕ မရည္ရြယ္ဘူး၊လုပ္လိုက္မိျပီးတဲ့အခါမွာလည္း ကိုယ့္အမွားကို သိျပီး ေတာင္းပန္တယ္။ေနာက္ထပ္မလုပ္ေတာ့ဘူး ဆိုရင္ ဒါဟာ အႏိုင္က်င့္တာ မဟုတ္ပါဘူး။ဒါေပမယ့္ ခံရသူ နစ္နာေအာင္၊ထိခိုက္သြားေအာင္ (စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ သို႕မဟုတ္ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ႏွစ္မ်ိဳးလုံးကို ရည္ရြယ္ပါတယ္) တမင္ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိနဲ႕ လုပ္တယ္။ထပ္ခါတလဲလဲ လုပ္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒါဟာ အႏိုင္က်င့္တာပါပဲ။

အႏိုင္က်င့္သူအေနနဲ႕ (ေယဘုယ်အားျဖင့္) အႏိုင္က်င့္ခံရသူထက္ ကိုယ္ကာယအားျဖင့္ ပိုမိုၾကံ့ခိုင္မႈရွိေကာင္းရွိမယ္၊ပိုျပီးလူသိမ်ားထင္ရွားမယ္ (ေပၚျပဴလာပိုျဖစ္တယ္ ဆိုပါစို႕) ဒါမွမဟုတ္ မိဘရဲ့ ေငြေၾကး၊ဂုဏ္အရွိန္အဝါ ပိုေတာင့္တင္းမယ္ စတဲ့ အားသာခ်က္ေတြ ရွိတတ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုကေလးေတြ အႏိုင္က်င့္ခံရတတ္သလဲ

ျခံုျပီးေျပာရရင္ေတာ့ အမ်ားနဲ႕မတူဘဲ အနည္းငယ္ ကြဲျပားေနတဲ့ကေလးေတြ (ပံုမွန္ထက္ ညွက္လြန္း၊ပိန္လြန္း၊ဝလြန္းတဲ့ကေလးေတြ၊စကားထစ္တဲ့ ကေလးေတြ၊တေယာက္တည္း ေနတတ္တဲ့ ကေလးေတြ၊ဉာဏ္ရည္အနည္းငယ္ နိမ့္ပါးတဲ့ကေလးေတြ၊ကိုယ္လက္အဂၤါတခုခု ခ်ိဳ႕တဲ့ေနတဲ့ ကေလးေတြ၊မိန္းမလ်ာ/ေယာက်္ားလ်ာစိတ္ေပါက္ေနတယ္လို႕ ထင္ရတဲ့ ကေလးေတြ စသျဖင့္ေပါ့)ဟာ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ့ ပစ္မွတ္ေလးေတြ ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုနည္းေတြနဲ႕ အႏိုင္က်င့္သလဲ

ကာယအားနဲ႕ ႏွိပ္စက္မယ္ (ကန္ေက်ာက္၊ထိုးႏွက္မယ္၊ေဆာင့္တြန္းမယ္ စသျဖင့္)။

သူမၾကိဳက္တဲ့ နာမည္ေတြေခၚမယ္၊(နည္းနည္းၾကီးတဲ့ အတန္းေတြမွာဆိုရင္) ကြယ္ရာမွာ ေကာလဟာလေတြျဖန္႕မယ္၊မဟုတ္တာေတြ ေလွ်ာက္ေျပာမယ္၊အသေရဖ်က္မယ္။

ဒီဖက္ေခတ္ အင္တာနက္ေတြ၊ဖုန္းေတြ ေပါလာတဲ့အခါက်ေတာ့ လူမႈကြန္ယက္ေတြ၊အင္တာနက္ေတြ၊ဖုန္းေတြကတဆင့္ အႏိုင္က်င့္တာေတြပါ ျမင္လာရပါျပီ (ဒါကိုေတာ့ cyberbullying လို႕ေခၚပါတယ္)။

ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိနဲ႕ ဝိုင္း ‘က်ဥ္’ထားျခင္း စတာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုအခ်က္ေတြကို သတိထားေစာင့္ၾကည့္ရမလဲ

အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ့ ကေလးေတြဟာ အိမ္ကိုျပန္တိုင္ေလ့ မရွိၾကတာမ်ားပါတယ္။အိမ္ကို ျပန္တိုင္ရင္ ထပ္ႏွိပ္စက္/အႏိုင္က်င့္မယ္လို႕ ျခိမ္းေျခာက္ခံထားရတာ ျဖစ္ႏိုင္သလို မိဘကပါ ထပ္ဆူမွာေၾကာက္လို႕၊အေျခအေန ပိုဆိုးသြားမွာစိုးလို႕ မေျပာရဲတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ဒါေၾကာင့္ မိဘေတြအေနနဲ႕ ေအာက္ပါအခ်က္ေတြကို သတိျပဳေစာင့္ၾကည့္သင့္ပါတယ္။

  • မိမိရဲ့ သားသမီးမွာ (ဘာေၾကာင့္မွန္း ေမးမရတဲ့) ထိခိုက္ဒါဏ္ရာေတြ၊ပြန္းရာပဲ့ရာ၊ထိခိုက္ရာေတြ ရွိေနျခင္း။
  • အေပါင္းအသင္းနည္းလြန္းျခင္း။
  • ကေလးက ေက်ာင္းသြားဖို႕ သို႕မဟုတ္ ေက်ာင္းကားစီးဖို႕ အျပင္းအထန္ ျငင္းဆန္ေနျခင္း။
  • ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ဗိုက္ေအာင့္/နာျခင္း။
  • မုန္႕ဖိုးအလြန္အကြၽံေတာင္းျခင္း၊ခိုးျခင္း (အႏိုင္က်င့္မခံရဖို႕အတြက္ ေက်ာင္းသားအခ်င္းခ်င္း ‘ဆက္ေၾကး’ ေပးေနရတာ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္)။
  • အဆင့္/အမွတ္မ်ား သိသာစြာက်သြားျခင္း။

တကယ္လို႕ သင့္ကေလး အႏိုင္က်င့္ခံေနရျပီလို႕ထင္ရင္ သင့္ကေလးနဲ႕ ေအးေအးေဆးေဆး ေဆြးေႏြးပါ။ေက်ာင္းမွာ အႏိုင္က်င့္ခံေနရတဲ့ ကေလးတေယာက္ေယာက္ရွိသလားလို႕ သြယ္ဝိုက္ျပီး ေမးျမန္းတီးေခါက္ပါ။တကယ္လို႕ ရွိတယ္လို႕ ေျဖခဲ့ရင္ ဘယ္လိုလုပ္သင့္တယ္ထင္သလဲလို႕ ဆက္ေမးပါ။ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ မိဘအမ်ားစုဟာ ‘မခံနဲ႕။ျပန္ခ်၊ျပန္လုပ္’ စသျဖင့္ စိတ္လိုက္မာန္ပါ ေျပာဖို႕တာဆူတတ္ၾကပါတယ္။ဒါေပမယ့္ အဲ့ဒီလို မလုပ္ပါနဲ႕။ဒီလို ရန္ကိုရန္ခ်င္း တံု႕ႏွင္းမယ့္အစား အႏိုင္က်င့္သူကို ရပ္တန္းကရပ္ဖို႕ (ရဲရဲဝံ့ဝံ့၊ယံုၾကည္ခ်က္ရွိရွိ) ျပန္ေျပာဖို႕ အားေပးပါ။ဒါမွမဟုတ္ လွည့္ထြက္ျပီး ဆရာမ သို႕မဟုတ္ လူၾကီးတေယာက္ေယာက္ကို အသိေပးဖို႕ သင္ေပးထားပါ။

သင့္ကေလး အႏိုင္က်င့္ခံေနရျပီဆိုရင္ ဘယ္လိုေျဖရွင္းမလဲ

ငယ္ရြယ္စဥ္ကာလမွာ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ/စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ့ ကေလးေတြဟာ စိတ္ဒါဏ္ရာ ရသြားတတ္တဲ့အျပင္ စိတ္က်ေဝဒနာခံစားရျခင္း၊ဉာဏ္ရည္ထိုင္းျခင္း စတဲ့ ျပႆနာေတြကိုပါ ခံစားရႏိုင္ကာ နဂိုစိတ္က်န္းမာေရးျပႆနာတခုခု ရွိေနျပီးသား ကေလးေတြမွာဆိုရင္ (ေနာက္ပိုင္းမွာ) မိမိကိုယ္ကို အနာတရျဖစ္ေအာင္လုပ္တာမ်ိဳး၊သတ္ေသတာမ်ိဳးေတြအထိ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့အတြက္ အေရးတယူ ေျဖရွင္းလုပ္ေဆာင္သင့္တဲ့ ကိစၥတခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

  • ေက်ာင္းကိုလိုက္သြားပါ : သင့္ကေလး ၾကံုေတြ႕ေနရတဲ့ ျပႆနာေတြကို ဆရာ/ဆရာမေတြ/ေက်ာင္းအုပ္ခ်ဳပ္သူေတြထံ အသိေပးပါ။ဒီကိစၥကို ေျဖရွင္းဖို႕ စည္းမ်ဥ္းဥပေဒထဲကေန မွန္မွန္ကန္ကန္ ဖိအားေပးပါ။ေဒါသမစြက္မိပါေစနဲ႕၊ခံစားခ်က္ကို ေရွ႕တန္းမတင္မိပါေစနဲ႕။
  • အႏိုင္က်င့္တဲ့ကေလးနဲ႕ တိုက္႐ိုက္သြားမေတြ႕ပါနဲ႕ : မိဘအမ်ားစုကေတာ့ ကိုယ့္သားသမီးကို အႏိုင္က်င့္တဲ့ကေလးနဲ႕ မ်က္ႏွာခ်င္းဆိုင္ေတြ႕ျပီး ေျဖရွင္းပစ္ခ်င္မွာပါ။ဒါေပမယ့္ ဒီလိုလုပ္ျခင္းဟာ ေကာင္းက်ိဳးထက္ဆိုးက်ိဳးကိုပဲ ျဖစ္ေစမယ့္အျပင္ သင္ကိုယ္တိုင္ပါ အႏိုင္က်င့္တတ္သူတဦးအသြင္ ျဖစ္သြားပါလိမ့္မယ္။ဒါေၾကာင့္ ဒီလို မလုပ္ပါနဲ႕။
  • ေက်ာင္းေျပာင္းဖို႕ စဥ္းစားပါ : ေက်ာင္းေျပာင္းတာဟာ လြယ္ကူတဲ့ကိစၥမဟုတ္ေပမယ့္ လက္ရွိတက္ေနတဲ့ေက်ာင္းက ဆရာ/ဆရာမ/တာဝန္ရွိသူေတြအေနနဲ႕ သင္စိတ္ေက်နပ္ေအာင္ ေျဖရွင္းမေပးႏိုင္ဘူး၊သင့္ကေလးကို လံုေလာက္သင့္ေတာ္တဲ့ ကာကြယ္မႈမ်ိဳး မေပးႏိုင္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ ေက်ာင္းေျပာင္းတာ အေကာင္းဆုံး ျဖစ္မွာပါ။ေနာက္ေက်ာင္းေရာက္တဲ့အခါမွာလည္း သင့္ကေလးအေနနဲ႕ ဘာလို႕ေက်ာင္းေျပာင္းလာရတယ္ဆိုတာကို ရွင္းရွင္းလင္းလင္း အသိေပးပါ။
  • ကေလးနဲ႕ စကားမ်ားမ်ားေျပာပါ : ကေလးနဲ႕ တတ္ႏိုင္သမွ် အတူတူေနေပးပါ။စကားေျပာပါ။တရင္းတႏွီးရွိပါေစ။ဒါမွသာ သူကေလး ေတြ႕ၾကံုရသမွ် အေကာင္းအဆိုးအားလုံးအေၾကာင္း သင့္ကို ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ေျပာျပမွာပါ။

ေက်ာင္း/တကၠသိုလ္ေတြမွာ အႏိုင္က်င့္ျခင္းဟာ အခုမွ ရွိလာတာမဟုတ္ပါဘူး။ဟိုးအရင္ကတည္းက ရွိေနသလို ေနာင္လည္း ရွိေနဦးမွာပါ။ဒါေၾကာင့္ မိဘတေယာက္အေနနဲ႕ သင့္ကေလး အႏိုင္က်င့္ခံရေနေၾကာင္း ဘယ္လိုသိႏိုင္မလဲ၊အမွန္တကယ္ အႏိုင္က်င့္ခံေနရျပီဆိုရင္လည္း ဘယ္လိုေျဖရွင္းမလဲ စတဲ့အခ်က္ေတြကို သိရွိနားလည္ထားျခင္းအားျဖင့္ ဒီျပႆနာကို ထိထိေရာက္ေရာက္ေျဖရွင္းႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါေၾကာင္း မွ်ေဝေပးလိုက္ရပါတယ္။

ဤေဆာင္းပါးကို Mizzima ၏ မိတ္ဘက္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ေဆးပညာဝက္ဘ္ဆိုဒ္ hellosayarwon.com မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။