ေရၾကီးျခင္းနဲ႕အတူ မေခၚဘဲ ေရာက္ရွိလာတတ္တဲ့ ဧည့္သည္ေတြအေၾကာင္း

.

ေရးသားသူ Dr. Thiha Phyo Myint
ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Kaung Thar

ဒီရက္ပိုင္း မိုးၾကီးပါတယ္။ တာေတြက်ိဳးပါတယ္။ ေရေတြၾကီးေနတဲ့ သတင္းေတြကိုလည္း ျမန္မာျပည္တနံတလ်ားကေန ၾကားသိေနရပါတယ္။ကြၽန္ေတာ္အခု ဒီစာကို ေရးေနတဲ့ ဇူလိုင္လ၃၀ရက္ေန့မွာ (ျမန္မာတႏိုင္ငံလုံးအေနနဲ႕ တြက္ရင္) ေရေဘးဒုကၡသည္တသိန္းေက်ာ္ ရွိေနျပီလို႕ သတင္းတခုက ဆိုပါတယ္။အတက္ရွိရင္ အက်လည္း ရွိမွာမို႕ အခ်ိန္တန္ရင္ ေရျပန္က်သြားမွာေတာ့ ဓမၼတာပါ။ဒါေပမယ့္ ေရမက်ခင္စပ္ၾကားမွာ အသက္နဲ႕ ခႏၶာျမဲေအာင္ သတိတမံ၊ဉာဏ္ေျမကတုတ္လုပ္ျပီး ေနထိုင္ဖို႕ လိုအပ္သလို ေရေဘးနဲ႕အတူ ပါလာတတ္တဲ့၊မေခၚဘဲ ေရာက္ရွိလာတဲ့ ဧည့္သည္ေတြကိုလည္း သတိထားရပါမယ္။တျခားေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ကူးစက္ေရာဂါေတြပါ။

၁။ Leptospirosis

ဒီေရာဂါဟာ တိရ စၦာန္ေတြဆီက ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါတမ်ိဳးျဖစ္ျပီး ႂကြက္၊ႏြား၊ကြၽဲစတဲ့ သတၱဝါေတြရဲ့ ‘ဆီး’ထဲမွာ ရွင္သန္ေနထိုင္တဲ့ Leptospira ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္ပြါးရပါတယ္။ေရထဲမွာ အခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာ ေနထိုင္သြားလာရတဲ့အခါ အဆိုပါ ဘက္တီးရီးယားဟာ သင့္အေရျပားကို ေဖာက္ျပီး ခႏၶာကိုယ္ထဲ ဝင္ေရာက္လာႏိုင္ပါတယ္ (သင့္အေရျပားမွာ ေပါက္ျပဲဒါဏ္ရာရွိစရာမလိုပါဘူး။ပကတိေကာင္းမြန္တဲ့ အေရျပားကိုေတာင္ ဒီဘက္တီးရီးယားက ျဖတ္သန္းႏိုင္ပါတယ္)။ဒါေၾကာင့္ ေရၾကီးေနတဲ့ ေဒသေတြမွာ Leptospirosis အႏၲရာယ္ကို စိုးရိမ္ရပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား : Leptospirosisဟာ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ကိုယ္လက္ကိုက္ခဲျခင္း၊အဖ်ားတက္ျခင္း၊ႂကြက္သားနာက်င္ျခင္း စတဲ့ လကၡဏာေတြကို ျဖစ္ေပၚလာေစႏိုင္ပါတယ္။ေစာစီးစြာသိရင္ အလြယ္တကူ ကုသႏိုင္ေပမယ့္ ၾကာရွည္လာျပီဆိုရင္ေတာ့ ပိုမိုဆိုးရြားတဲ့ ပံုစံအျဖစ္ေျပာင္းလဲသြားကာ မ်က္လုံးနီရဲေရာင္ရမ္းျခင္း၊မ်က္ရည္ပူမ်ားက်ျခင္း၊အလင္းစူးစူး မခံႏိုင္ျခင္းစတဲ့ ေရာဂါလကၡဏာေတြ ေပၚေပါက္လာမွာပါ။ဦးေႏွာက္ထိပါ ေရာဂါပ်ံ႕သြားျပီဆိုရင္ေတာ့ သတိလစ္ျခင္း၊ကေယာင္ကတမ္းျဖစ္ျခင္း စတာေတြကိုပါ ေတြ႕ျမင္ရမွာျဖစ္ကာ ကိုယ္တြင္းေသြးယိုစီးျခင္းေၾကာင့္ အသက္ဆုံးရွုံးတဲ့အထိ အႏၲရာယ္ရွိေနပါတယ္။

ဘယ္လိုကာကြယ္ရမလဲ : ေရထဲကို တတ္ႏိုင္သမွ် မဆင္းပါနဲ႕။ေလွ စတဲ့ယာဥ္ေတြကို အသုံးျပဳပါ။တကယ္လို႕ ေရထဲဆင္းရမယ့္အေရးကို မေရွာင္ရွားႏိုင္ဘူးဆိုရင္ တတ္ႏိုင္သမွ် အခ်ိန္နည္းနည္းပဲ ေရထဲမွာ ေနပါ။ေရထဲဆင္းေလွ်ာက္ရတဲ့အခါ ဒူးေလာက္ထိကာကြယ္ေပးတဲ့ လည္ရွည္ဖိနပ္ကို စီးပါ။ဒါဟာ Leptospirosis ေရာဂါကို ကာကြယ္ေပးႏိုင္႐ံုသာမက ေျမြအစရွိတဲ့ သတၱဝါေတြရဲ့ရန္ကပါ ကင္းေဝးေစပါတယ္။ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ဖ်ားျခင္း စတဲ့ လကၡဏာေတြ ေပၚလာရင္လည္း အခ်ိန္မဆြဲဘဲ ေဆး႐ံုေဆးခန္း အျမန္ဆုံးျပသပါ။

၂။ကာလဝမ္းေရာဂါ

ကာလဝမ္းေရာဂါဟာ Vibrio Cholerae ဆိုတဲ့ ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္ပြါးရျပီး မသန္႕ရွင္းတဲ့ အစားအေသာက္ေတြကတဆင့္ အဓိက ကူးစက္ပါတယ္။ယင္ေကာင္ေတြကေတာ့ ေရာဂါသယ္ေဆာင္သူေတြေပါ့။မသန္႕ရွင္းတဲ့ ေရေတြ၊အစားအစာေတြကို စားေသာက္ရတာ၊မခ်က္မျပဳတ္ရေသးတဲ့ အစားအစာေတြကို စားရတာ (ေရၾကီးေနခ်ိန္မွာ မီးရဖို႕ ခက္ခဲပါမယ္)ေတြေၾကာင့္ ကာလဝမ္းေရာဂါ ျဖစ္ပြါးႏိုင္ပါတယ္။ေရွးေခတ္ကတည္းက ကာလဝမ္းေရာဂါဟာ ေရၾကီးျခင္းနဲ႕အတူ ကပ္ေရာဂါအသြင္ ေရာက္ရွိလာတတ္တာမို႕ သတိထားရပါမယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား : ဝမ္းအရည္က်ဲက်ဲေတြ အၾကိမ္မ်ားမ်ား သြားပါမယ္။ဗိုက္နာပါမယ္။အန္ပါမယ္။ဆန္ေဆးရည္လို ဝမ္းျဖဴျဖဴေတြ သြားပါမယ္။အနံ႕ကလည္း ငါးညွီနံ႕ နံပါလိမ့္မယ္။

ဘယ္လိုကာကြယ္ရမလဲ : ေရၾကီးခ်ိန္ျဖစ္ေပမယ့္ သန္႕ရွင္းတဲ့ အစာေရစာေတြကိုသာ တတ္ႏိုင္သမွ် စားေသာက္ရပါမယ္။ေရကို က်ိဳခ်က္ေသာက္ပါ။အစားအေသာက္ေတြကို မကိုင္တြယ္မီ လက္ကိုစင္ေအာင္ေဆးပါ။အစားအေသာက္ထည့္တဲ့ အိုးေတြခြက္ေတြကို ေရၾကီးေနတဲ့ ေရေတြနဲ႕ ေဆးေၾကာျခင္း မျပဳရပါဘူး။ကာလဝမ္းေရာဂါျဖစ္ေနသူေတြနဲ႕ မထိမေတြ႕မိပါေစနဲ႕။သင္ကိုယ္တိုင္ ေရာဂါခံစားေနရျပီဆိုရင္ ေဆးဝါးကုသမႈကို အျမန္ဆုံး ခံယူပါ။

၃။အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါ

Salmonella Typhi ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္ပြါးတဲ့ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါဟာလည္း (ကာလဝမ္းေရာဂါနည္းတူ) မသန္႕ရွင္းတဲ့ အစားအေသာက္နဲ႕ ေရေတြက တဆင့္ ကူးစက္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား : ေရာဂါလကၡဏာေတြဟာ ခ်က္ခ်င္းေပၚေပါက္လာတာ မဟုတ္ဘဲ ကူးစက္ခံရျပီး တပတ္ေလာက္အၾကာမွာမွ သိသာထင္ရွားလာတာျဖစ္ပါတယ္။အဆိုပါ လကၡဏာေတြကေတာ့ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း၊အဖ်ားၾကီးျခင္း၊ဝမ္းေလွ်ာျခင္း၊အနီစက္မ်ား ထြက္လာျခင္း၊အန္ျခင္း စတာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုကာကြယ္ရမလဲ : မသန္႕ရွင္းတဲ့ အစားအေသာက္ေတြကို ေရွာင္က်ဥ္ပါ။အစားအေသာက္ ထည့္တဲ့ အိုးခြက္ပန္းကန္ေတြကို သန္႕ရွင္းစင္ၾကယ္ပါေစ။အစားအစာေတြကို မကိုင္တြယ္ခင္ လက္ကို သန္႕စင္ေအာင္ ေဆးပါ။

၄။အသည္းေရာင္အသားဝါေရာဂါ ေအ

ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ျဖစ္ပြါးတဲ့ ဒီေရာဂါဟာ အသည္းဆဲလ္ေတြကို ေရာင္ရမ္းေစတဲ့အတြက္ အသည္းရဲ့ လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြကို ကေမာက္ကမ ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ဒီေရာဂါဟာလည္း မသန္႕ရွင္းတဲ့ အစာေရစာေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ပြါးရတာမို႕ ေရၾကီးေရလွ်ံေနတဲ့ ကာလမွာ အထူးဂ႐ုျပဳရမယ့္ ေရာဂါတမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား : ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကူးစက္ခံရျပီး ပထမအပတ္မွာ ေငြ႕ေငြ႕ဖ်ားျခင္း၊အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း၊ဗိုက္ေအာင့္ျခင္း၊ညာဖက္နံ႐ိုးအိမ္ေအာက္ေျခနားက နာျခင္း၊ဆီးအေရာင္မည္းျခင္း၊မ်က္စိ/အသားဝါျခင္း စတဲ့ လကၡဏာေတြ ေပၚေပါက္လာႏိုင္ပါတယ္။ရက္သတၱပတ္ ၂ – ၄ ပတ္အၾကာမွာေတာ့ အဆိုပါ လကၡဏာေတြ ျပန္လည္ေပ်ာက္ကြယ္သြားပါလိမ့္မယ္။

ဘယ္လိုကာကြယ္ရမလဲ : ကာလဝမ္းေရာဂါနဲ႕ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါေတြကို ကာကြယ္တဲ့အတိုင္း အတူတူပါပဲ။ဒါ့အျပင္ အျခားသူေတြနဲ႕ ဇြန္း၊ဖန္ခြက္ စသည္ မွ်ေဝသုံးစြဲျခင္းကိုလည္း ေရွာင္ရွားရပါမယ္။

၅။ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ

ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ျဖစ္ပြါးတဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါဟာ မိုးတြင္းမွာ အျဖစ္မ်ားသလို ေရၾကီးေရလွ်ံခ်ိန္မွာလည္း သတိထားရမယ့္ ေရာဂါတခုပါ။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား : ဒီေရာဂါ ခံစားရသူေတြဟာ (ကေလးေတြမွာ အမ်ားဆုံးျဖစ္တယ္ဆိုေပမယ့္ အသက္အရြယ္မေရြး ျဖစ္ပြါးႏိုင္တာကို သိထားရပါမယ္) ၂ – ၇ ရက္ေလာက္အထိ အဖ်ားၾကီးျခင္း၊အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း၊ခႏၶာကိုယ္အႏွံ႕ အနီစက္မ်ား ထြက္လာျခင္း၊ႂကြက္သားမ်ား နာက်င္ျခင္း၊ေကာ္ဖီအႏွစ္ေရာင္မ်ားအန္ျခင္း စတဲ့ လကၡဏာေတြ ေပၚေပါက္လာႏိုင္ပါတယ္။ပိုဆိုးတဲ့ အေျခအေနမွာေတာ့ (အဖ်ားၾကီးေနရာကေန) ရုတ္တရက္ အဖ်ားက်ျပီး ေျခေတြလက္ေတြ ေအးစက္သြားျခင္း၊ေသြးခုန္ႏွုန္းအလြန္ျမန္လာျခင္း၊ဆီးနည္းသြားျခင္း/ဆီးမသြားေတာ့ျခင္း စတဲ့ လကၡဏာေတြ ေပၚေပါက္လာမွာပါ။ဒါေတြကေတာ့ ေရွာ့ခ္ဝင္ျခင္းကို ေဖာ္ျပျပီး အသက္အႏၲရာယ္ထိ ရွိႏိုင္ပါတယ္။

ဘယ္လိုကာကြယ္ရမလဲ : ေသြးလြန္တုပ္ေကြးဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကို သယ္ေဆာင္ေပးသူဟာ Aedes ျခင္အမ်ိဳးအစားျဖစ္ပါတယ္။ဒါေၾကာင့္ ျခင္အကိုက္မခံရေအာင္ အတတ္ႏိုင္ဆုံး ဆင္ျခင္ေနထိုင္ျခင္းဟာ အေကာင္းဆုံးေသာ ကာကြယ္ျခင္းနည္းလမ္း ျဖစ္ပါတယ္။ပံုမွန္အားျဖင့္ အိမ္ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ေရတင္ႏိုင္တဲ့ အိုးခြက္အစုတ္ေတြ၊တာယာအေဟာင္းေတြ မထားရွိသင့္ဘူးလို႕ ေျပာရမွာျဖစ္ေပမယ့္ ေရၾကီးေနခ်ိန္မွာေတာ့ ဒီကိစၥကို ဘယ္လိုမွ တတ္ႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ဒါေၾကာင့္ သင္ကိုယ္တိုင္ေရာ၊သင့္ကေလးကိုပါ ျခင္ကိုက္မခံရေအာင္ ေနရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အျခားေသာ ေရာဂါေတြလည္း ရွိေနေသးေပမယ့္ အထက္မွာေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့ ေရၾကီးခ်ိန္မွာ အဓိကၾကံုေတြ႕လာရႏိုင္တဲ့ ေရာဂါေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ဒီေရာဂါေတြ ျဖစ္မလာေအာင္ ဘယ္လိုၾကိဳတင္ကာကြယ္ေနထိုင္မယ္၊အကယ္၍ ျဖစ္လာခဲ့ရင္လည္း ‘အပ္နဲ႕ထြင္းရမယ့္ကိစၥ၊ေပါက္ဆိန္နဲ႕ မေပါက္ရေလေအာင္’ ဘယ္လိုေစာလ်င္စြာ ကုသမလဲဆိုတာ မွ်ေဝတင္ဆက္ေပးလိုက္ရပါတယ္။

ဤေဆာင္းပါးကို Mizzima ၏ မိတ္ဘက္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ေဆးပညာဝက္ဘ္ဆိုဒ္ hellosayarwon.com မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။