ကင္ဆာေရာဂါေတြရဲ့ ေရွ႕ေျပးလကၡဏာ (၁၄)ခ်က္

.

ေရးသားသူ Dr. Thiha Phyo Myint
ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Kaung Thar.

ျမစ္ပြားနာလို႕လည္း လူသိမ်ားတဲ့ ကင္ဆာေရာဂါဟာ လူအားလုံးရဲ့ အိပ္မက္ဆိုးပါ။ ဒီဖက္ေခတ္ ေဆးပညာအံ့မခန္းတိုးတက္လာပါတယ္ဆိုတာေတာင္ ကင္ဆာေရာဂါဟာ ျဖစ္ျပီေဟ့ဆိုရင္   ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသဖို႕ ခဲယဥ္းလွတဲ့ ေရာဂါျဖစ္တာမို႕ ကင္ဆာေရာဂါေတြရဲ့ ေရွ႕ေျပးလကၡဏာေတြကို သိရွိထားဖို႕ အေရးတၾကီးလိုအပ္ပါတယ္။ ဒါမွသာ စာေစာသိ၊ေစာေစာကုႏိုင္မွာပါ။ ဒီလိုဆိုရင္ အပ္နဲ႔ထြင္းရမယ့္ေနရာမွာ ပုဆိန္နဲ႕ေပါက္လိုက္ရတဲ့အျဖစ္မ်ိဳးေတြ ေလ်ာ့နည္းသြားပါလိမ့္မယ္။ ဒီေဆာင္းပါးေလးမွာေတာ့ ကင္ဆာေရာဂါေတြရဲ့ ေရွ႕ေျပးလကၡဏာေလးေတြကို မွ်ေဝေပးသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

(၁) အေရျပားေျပာင္းလဲမႈမ်ား

သင့္အေရျပားမွာ အစက္သစ္ေလးတခု ပၚလာတာ ဒါမွမဟုတ္ နဂိုရွိျပီးသား အစက္အေျပာက္ေတြရဲ့ အရြယ္အစား၊ပံုစံ၊အေရာင္ စတဲ့အခ်က္ေတြေျပာင္းလဲလာတာဟာ အေရျပားကင္ဆာရဲ့ လကၡဏာျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သင့္ခႏၶာကိုယ္မွာ ထူးထူးျခားျခား အမွတ္ေတြ၊အစက္အေျပာက္ေတြေပၚလာရင္ ဆရာဝန္နဲ႕ အျမန္ဆုံးျပသသင့္ပါတယ္။ ဆရာဝန္အေနနဲ႕ သင့္အေရျပားကို ေသခ်ာစြာၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးမွာျဖစ္တဲ့အျပင္ အသားစယူစစ္ေဆးျခင္း (ဘိုင္အိုဆီ)ကိုလည္း ပဳလုပ္မွာ ဖစ္ပါတယ္။ ဒါမွသာ ကင္ဆာဆဲလ္ေတြ ရွိမရွိ သိႏိုင္မွာပါ။

(၂) ကာလတာရွည္ ေခ်ာင္းေတာက္ေလွ်ာက္ဆိုးေနျခင္း

ဒီလိုမ်ိဳး ေခ်ာင္းဆိုးေနေပမယ့္ သင္ဟာ ဆးလိပ္ေသာက္တတ္သူ မဟုတ္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ စိတ္မပူပါနဲ႕။ ကင္ဆာျဖစ္ဖို႕ အခြင့္အလမ္း အင္မတန္နည္းပါတယ္။ဒါေပမယ့္ ေခ်ာင္းဆိုးေနတဲ့ကာလက ပိုပိုတာရွည္လာမယ္ ဒါမွမဟုတ္ ေသြးပါ ပါလာျပီဆိုရင္ေတာ့ (အထူးသျဖင့္ သင္ဟာ ေဆးလိပ္သမားျဖစ္ေနရင္) ဆရာဝန္နဲ႕ ပသသင့္ပါျပီ။ ဒါဟာ အဆုတ္ကင္ဆာရဲ့ လကၡဏာတခုျဖစ္ႏိုင္လို႕ပါ။ဆရာဝန္အေနနဲ႕ သင့္အဆုတ္ထဲက အက်ိအခြၽဲေတြကို စစ္ေဆးျခင္း ဒါမွမဟုတ္ ရင္ေခါင္းဓာတ္မွန္႐ိုက္ျခင္း စတာေတြကို ပဳလုပ္ျပီး အဆုတ္ကင္ဆာဟုတ္မဟုတ္ ဆုံးျဖတ္ေပးမွာပါ။

(၃) ရင္သားအေျပာင္းအလဲမ်ား

ရင္သားအေျပာင္းအလဲျဖစ္တိုင္း ကင္ဆာလို႕ေတာ့ တရားေသ မဆိုႏိုင္ပါဘူး။ဒါေပမယ့္ ဒီလို အေျပာင္းအလဲေတြ ဖစ္ေပၚလာျပီဆိုရင္ သင့္ဆရာဝန္ကို အသိေပးျပီး စမ္းသပ္စစ္ေဆးခိုင္းရပါမယ္။ ရင္သားမွာ အဖုအၾကိတ္ေတြ ပၚလာသလား၊ႏို႕သီးေခါင္းမွာ အေျပာင္းအလဲေတြ ဖစ္လာသလား၊ႏို႕သီးေခါင္းကေန သြး/အရည္ေတြ ထြက္လာသလား၊နီရဲလာသလား ဒါမွမဟုတ္ မာေခါက္ေခါက္ၾကီး ဖစ္လာသလား ဒါမွမဟုတ္ ရင္သားနာက်င္လာသလား အစရွိတဲ့အခ်က္ေတြကို ဆရာဝန္က စစ္ေဆးေမးျမန္းပါလိမ့္မယ္။ဆရာဝန္အေနနဲ႕ သင့္ကို စမ္းသပ္မယ့္အျပင္ mammogram လို႕ေခၚတဲ့ ရင္သားဓာတ္မွန္႐ိုက္ဖို႕ သို႕မဟုတ္ MRI ေခၚ သံလိုက္စက္ကြင္းနဲ႕ေရဒီယိုလိႈင္းေတြကို အသုံးျပဳပံုရိပ္ေဖာ္စစ္ေဆးျခင္း ျပဳလုပ္ဖို႕ သို႕မဟုတ္ အသားစယူစစ္ေဆးျခင္း (ဘိုင္အိုဆီ)လုပ္ဖို႕ကိုလည္း အၾကံျပဳပါလိမ့္မယ္။

(၄) ေလထေလပြျခင္း

သင္စားလိုက္တဲ့ အစားအစာေတြေၾကာင့္ ဒါမွမဟုတ္ စိတ္ဖိစီးမႈေၾကာင့္ေတာင္ ရင္ထဲျပည့္အင့္ျပီး ေလထေလပြေနတာမ်ိဳးကို ခံစားရတတ္ပါတယ္။ဒါေပမယ့္ ဒီလိုခံစားေနရတာဟာ အခ်ိန္ၾကာတဲ့အထိ သက္သာမလာဘူး ဒါမွမဟုတ္ မ္းလ်ပင္ပန္းသလို ခံစားေနရမယ္၊ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်လာမယ္၊ေနာက္ေက်ာေတြပါ နာက်င္လာမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ဆရာဝန္နဲ႕ ျပသင့္ပါျပီ။ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ေလပြေလထတာမ်ိဳး ေတာက္ေလွ်ာက္ျဖစ္ေနရင္ေတာ့ ဒါဟာ သားဥအိမ္ကင္ဆာရဲ့ လကၡဏာ ဖစ္ေနႏိုင္ပါတယ္။ဒါေၾကာင့္ ဒီေရာဂါလကၡဏာရဲ့ ဇစ္ျမစ္ကို သိရွိဖို႕အတြက္ သင့္ဆရာဝန္က စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈေတြ ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္။

(၅) ဆီးသြားတဲ့အခါ ျပႆနာမ်ားရွိျခင္း

အမ်ိဳးသားေတြဟာ အသက္ၾကီးလာတာနဲ႕အမွ် ဆီးနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ ျပႆနာေတြကို ေတြ႕ၾကံုခံစားလာရတတ္ပါတယ္ (ဥပမာ ဆီးခဏခဏ သြားရတာ၊ဆီးမထိန္းႏိုင္တာ၊ဆီးလုံးေသးသြားတာ စသျဖင့္ေပါ့)။ေယဘုယ်အားျဖင့္ေတာ့ ဒီလကၡဏာေတြဟာ ဆီးၾကိတ္ေရာင္ျခင္းရဲ့ လကၡဏာေတြ ဖစ္ေလ့ရွိေပမယ့္ ဆီးၾကိတ္ကင္ဆာကို ညႊန္ျပေနတဲ့ ေရွ႕ေျပးနိမိတ္ေတြလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ဒါေၾကာင့္ သင့္ဆရာဝန္နဲ႕ ျပသရမွာျဖစ္ျပီး PSA test လို႕ေခၚတဲ့ ေသြးတြင္းဓာတ္တမ်ိဳး စစ္ေဆးျခင္းကိုလည္း ျပဳလုပ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

(၆) အၾကိတ္မ်ားေရာင္ရမ္းျခင္း

သင့္လည္ပင္းမွာ၊ခ်ိဳင္းၾကားမွာ ဒါမွမဟုတ္ ခႏၶာကိုယ္တျခားေနရာေတြမွာ ပဲေစ့သ႑ာန္ အၾကိတ္ေလးေတြ ပၚလာတတ္ပါတယ္။ေယဘုယ်အားျဖင့္ အေအးမိတဲ့အခ်ိန္၊strep ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ လည္ေခ်ာင္းနာခ်ိန္ေတြမွာ (ကူးစက္ပိုးဝင္ခ်ိန္) အၾကိတ္ေတြေရာင္လာေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ လင္ဖိုးမား (lymphoma) နဲ႕ လူကီးမီးယား (leukemia)တို႕လို ကင္ဆာေရာဂါေတြမွာလည္း အၾကိတ္ေရာင္လာတတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အၾကိတ္ေရာင္ရျခင္းအေၾကာင္းရင္းကို ဂဃနဏ သိရွိႏိုင္ဖို႕အတြက္ ဆရာဝန္နဲ႕ ျပသသင့္ပါတယ္။

(၇) ဆီး/ဝမ္းထဲေသြးပါျခင္း

သင္အိမ္သာတက္ျပီးခ်ိန္မွာ အိမ္သာခြက္ထဲ ေသြးေတြျမင္ရရင္ ဆရာဝန္နဲ႕ အျမန္ဆုံး တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးသင့္ပါတယ္။ လိပ္ေခါင္းေၾကာင့္ ေသြးထြက္တာျဖစ္ႏိုင္သလို အူမၾကီးကင္ဆာေၾကာင့္ ဝမ္းထဲေသြးပါတာလည္း ျဖစ္ေနႏိုင္တဲ့အတြက္ပါ။ ဆီးထဲေသြးပါတာဟာလည္း ဆီးလမ္းေၾကာင္းပိုးဝင္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္သလို ေက်ာက္ကပ္ကင္ဆာ သို႕မဟုတ္ ဆီးအိမ္ကင္ဆာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ေနႏိုင္ပါတယ္။

(၈) ေဝွးေစ့အေျပာင္းအလဲမ်ား

သင့္ေဝွးေစ့ထဲမွာ အလုံးစမ္းမိတယ္၊ေရာင္ေနတယ္ဆိုရင္ ဆရာဝန္နဲ႕ အျမန္ဆုံးျပပါ။ နာက်င္ျခင္းမရွိတဲ့ အလုံးအၾကိတ္ေတြဟာ ဝွးေစ့ကင္ဆာရဲ့ အေတြ႕ရအမ်ားဆုံး လကၡဏာျဖစ္ပါတယ္။ သင့္ဆရာဝန္ဟာ သင့္ေဝွးေစ့ကို ကိုင္တြယ္စမ္းသပ္မွာ ဖစ္သလို ကင္ဆာလား သို႕မဟုတ္ တျခားျပႆနာတခုခုလားဆိုတာကို သိရွိႏိုင္ဖို႕အတြက္ ultrasound ႐ိုက္ဖို႕ ညႊန္ၾကားပါလိမ့္မယ္။

(၉) အစာ/ေရ ျမိဳရခက္ျခင္း

သာမန္အေအးမိျခင္း၊အစာေခ်ရည္ျပန္တက္ျခင္း ဒါမွမဟုတ္ အခ်ိဳ႕ေသာ ေဆးေတြေၾကာင့္ အစာ/ေရျမိဳရခက္တာမ်ိဳးေတြ တခါတရံျဖစ္တတ္ျပီး ဒါဟာ ျပႆနာမဟုတ္ပါဘူး။ဒါေပမယ့္ ဒီလကၡဏာဟာ အခ်ိန္ၾကာတဲ့အထိ ဆက္ရွိေနမယ္ ဒါမွမဟုတ္ ေဆးေသာက္လို႕လည္း မသက္သာဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဆရာဝန္နဲ႕ျပသသင့္ပါျပီ။ ၿမိဳရခက္ျခင္းဟာ လည္ေခ်ာင္း သို႕မဟုတ္ အစာေရျမိဳကင္ဆာရဲ့   ေရွ႕ေျပးလကၡဏာျဖစ္ေနတတ္လို႕ပါပဲ။ သင့္ဆရာဝန္ဟာ သင့္ကို စမ္းသပ္စစ္ေဆးမွာျဖစ္ျပီး barium လို႕ေခၚတဲ့ ေဆးရည္တမ်ိဳးျမိဳခ်ျပီး ႐ိုက္ရတဲ့ ဆးဓာတ္မွန္ကိုလည္း ႐ိုက္ဖို႕ ညႊန္ၾကားပါလိမ့္မယ္ (ဒီအရည္ျမိဳခ်ျခင္းအားျဖင့္ ဓာတ္မွန္ပံုရိပ္ေတြဟာ ပိုမိုျပီးရွင္းရွင္းလင္းလင္း ေပၚလာပါလိမ့္မယ္)။

(၁၀) မိန္းမကိုယ္မွ မူမမွန္ ေသြးဆင္းျခင္း

ပံုမွန္ရာသီလာတာမ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ မိန္းမကိုယ္က ေသြးဆင္းေနျပီဆိုရင္ ဒါဟာ အေၾကာင္းရင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အလုံးေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္သလို အခ်ိဳ႕ေသာ သေႏၶတားေဆးေတြေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ပံုမွန္ဓမၼတာလာရက္ မဟုတ္တဲ့အခ်ိန္မွာ ေသြးဆင္းရင္၊လိင္ဆက္ဆံျပီးခ်ိန္မွာ သြးဆင္းရင္၊ေသြးနဲ႕အက်ိအခြၽဲေတြ ေရာဆင္းရင္ ဆရာဝန္နဲ႕ ျပသတာ အေကာင္းဆုံးပါပဲ။ သင္ခံစားေနရတဲ့ မူမမွန္ေသြးဆင္းျခင္းျပႆနာဟာ သားအိမ္ကင္ဆာ၊သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ သို႕မဟုတ္ ေယာနိကင္ဆာတို႕ေၾကာင့္ ဟုတ္မဟုတ္ကို စမ္းသပ္စစ္ေဆးေပးပါလိမ့္မယ္။ အကယ္၍ သင္ဟာ ေသြးဆုံးျပီးမွ တခါေသြးျပန္ဆင္းတယ္ဆိုရင္လည္း ဆရာဝန္ကို ၾကိဳတင္အသိေပးပါ။ ဒါဟာလည္း ပံုမွန္မဟုတ္တဲ့အတြက္ အျမန္ဆုံး စစ္ေဆးစမ္းသပ္သင့္ပါတယ္။

(၁၁) အာခံတြင္းဆိုင္ရာျပႆနာမ်ား

ခံတြင္းအနံ႕ဆိုးျခင္းကေန ပါးစပ္အနာေတြအထိ သင့္အာခံတြင္းထဲမွာ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိတဲ့ ျပႆနာေတြဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ မဆိုးရြားတတ္ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ သင့္ပါးစပ္ထဲမွာ အျဖဴေရာင္၊အနီေရာင္ အကြက္ေတြ/အနာေတြ ရွိေနမယ္၊ျပီးေတာ့ စ္ပတ္သုံးပတ္ေလာက္ၾကာတဲ့အထိလည္း မေပ်ာက္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဆရာဝန္နဲ႕ ျပသသင့္ပါတယ္ (အထူးသျဖင့္ သင္ဟာေဆးလိပ္ေသာက္တတ္ရင္ေပါ့)။ဒါဟာ ခံတြင္းကင္ဆာရဲ့ လကၡဏာျဖစ္ေနႏိုင္လို႕ပါပဲ။ ပါးစပ္မွာ အလုံးအၾကိတ္ေတြ႕ျခင္း၊ေမး႐ိုးလႈပ္ရွားရခက္ျခင္း၊ပါးစပ္နာက်င္ျခင္းစတဲ့ လကၡဏာေတြ ရွိေနရင္လည္း သတိျပဳသင့္ပါတယ္။

(၁၂) ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ျခင္း

အစားအေသာက္ပံုစံေျပာင္းလဲျခင္း၊ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္း စတာေတြဟာ သင့္ခႏၶာကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ေျပာင္းလဲေစတာမွန္ေပမယ့္ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားျခင္း၊သိုင္းရြိုက္ဂလင္းျပႆနာရွိျခင္း စတဲ့အေျခအေနေတြေၾကာင့္လည္း ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ဆင္းႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ နရင္းထိုင္ရင္း ဆယ္ေပါင္ထက္ပိုက်သြားတာကေတာ့ ပံုမွန္မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါဟာ ပန္ကရိယကင္ဆာ၊ အစာအိမ္ကင္ဆာ၊ အစာေရျမိဳကင္ဆာ၊ အဆုတ္ကင္ဆာ ဒါမွမဟုတ္ အျခားေသာကင္ဆာေတြရဲ့ ရွ႕ေျပးလကၡဏာတခု ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။

(၁၃) အဖ်ားတာရွည္ျခင္း

ဖ်ားနာျခင္းဟာ လူတိုင္းေတြ႕ၾကံုခံစားတတ္ရတဲ့ အရာပါ။သင့္ခႏၶာကိုယ္ထဲ ဝင္ေရာက္လာတဲ့ ကူးစက္ေရာဂါပိုးေတြကို တိုက္ထုတ္ခ်ိန္ေတြမွာလည္း သင့္အေနနဲ႕ ဖ်ားနာျခင္းေဝဒနာကို ခံစားရတတ္သလို အခ်ိဳ႕ေသာ ေဆးေတြရဲ့ ဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ဒါေပမယ့္ ကာလၾကာျမင့္စြာ ဖ်ားေနမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒါဟာ ေသြးကင္ဆာေတြျဖစ္တဲ့ လူကီးမီးယား သို႕မဟုတ္ လင္ဖိုးမားတို႕ရဲ့ ရွ႕ေျပးလကၡဏာတခု ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

(၁၄) ရင္ပူျခင္း၊အစာမေၾကျခင္း

ဒါမ်ိဳးကို လူတိုင္းျဖစ္ဖူးၾကပါတယ္။အစားအေသာက္ပံုစံမမွန္ျခင္း၊ စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားျခင္း စတာေတြေၾကာင့္ ဒီျပႆနာေတြ ဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ဒါေပမယ့္ သင့္ေနထိုင္မႈပံုစံကို ပာင္းလိုက္တာေတာင္ အစာမေၾကရင္ျပည့္ရင္ကယ္ျဖစ္ေနတာ၊ရင္ပူတာ ေပ်ာက္မသြားေသးဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဆရာဝန္နဲ႕ ျပဖို႕လိုလာပါျပီ။ဒါေတြဟာ အစာအိမ္ကင္ဆာရဲ့ လကၡဏာျဖစ္ေနႏိုင္လို႕ပါ။

အထက္မွာေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ လကၡဏာဆယ့္ငါးခ်က္ကေတာ့ ကင္ဆာေရာဂါေတြရဲ့ (ျဖစ္ႏိုင္ဖြယ္)ေရွ႕ေျပးလကၡဏာေတြပဲ ဖစ္ပါတယ္။ဒီလကၡဏာေတြေပၚလာတိုင္း ကင္ဆာျဖစ္ေနျပီလို႕ ဆိုလိုတာမဟုတ္ေပမယ့္ ကင္ဆာျဖစ္ေနျပီလို႕ ဆိုလိုတာမဟုတ္ေပမယ့္ သတိျပဳေစာင့္ၾကည့္သင့္တယ္ဆိုတာကို သိေစခ်င္လို႕ျဖစ္ပါတယ္။

ဤေဆာင္းပါးကို Mizzima ၏ မိတ္ဘက္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ေဆးပညာဝက္ဘ္ဆိုဒ္ hellosayarwon.com မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။