ေရွာင္လြဲမရသည့္ လမ္းေဘးအစားအစာႏွင့္ ေရွာင္လႊဲမရသည့္ ေဖာ္မလင္

.

ရန္ကုန္ျမိဳ႕ျပျမင္ကြင္းက ညေနေစာင္းမွ ပိုအသက္၀င္တာမို႔ ရန္ကုန္ၿမိိဳ႕ ကမ္းနားလမ္းက ညေစ်းတန္းရိွရာဖက္ သို႔ ေျခဦးလွည့္လိုက္ပါတယ္။ ျမိဳ႕ျပရဲ႕ ယဥ္ေက်းမႈလို႔ ေျပာလို႔ရမယ့္ Street Food ေတြက  ကမ္းနားလမ္းဖက္ မွာ စည္စည္ကားကားမို႔ ဘာစားခ်င္လဲ၊ ႀကိဳက္တာ ေရြးခ်ယ္လိုက္ရံုပါပဲ။

မုန္႔တီ၊ မုန္႔ဟင္းခါး၊ ငါးဖယ္၊ ပဲျပား၊ လက္သုပ္စံု စတဲ့ အသုပ္ေတြ၊ ၀က္သားတုတ္ထိုး၊ ငါးဖယ္၊ ပဲျပား၊ ပဲေသြးတုတ္ထိုးေတြ၊ ကိုရီးယားအသားလံုး အစရိွတဲ့ အကင္ေတြ၊ ကိုရီးယားကင္ခ်ီ၊ ၀က္သားေပါင္း၊ သစ္သီး၊ အေအးစံု၊ ေဒသအစားအစာေတြ စံုစံုလင္လင္ ရႏိုင္ပါတယ္။

အခုခ်ိန္မွာေတာ့ ေဖာ္မလင္ပါႏိုင္တယ္လို႔ သတိထားေနရတဲ့ ေခါက္ဆြဲဖတ္၊ ဗိုက္နာမွာစိုးရိမ္ရတဲ့ အခ်ည္ရည္ အနီေတြနဲ႔ ၊ ေနာက္ အခ်ဳိမႈန္႔ေတြ သံုးေနၾကတဲ့ လက္သုပ္စံု အမ်ားစုကို ကၽြန္မတို႔ ဘယ္လိုစိတ္နဲ႔ စားရမလဲ။ စားေနၾကမလဲ။

ကိုယ္မျမင္ႏိုင္တဲ့ အႏၱရာယ္ေတြ ေန႔စဥ္အစားအေသာက္ထဲ ပါေနမလားလို႔ ေတြးျပီး ေန႔စဥ္စားေသာက္ ေနရတာကို မ်ဳိခ်ေနရတာပါပဲ။ ကၽြန္မတို႔ ျမိဳ႕ျပဘ၀မွာ အလုပ္ဆင္း၊ အလုပ္တက္ ႀကံဳတုန္းမွာ လြယ္လင့္တကူ ၀ယ္စားေနၾကရတာပါပဲ။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ တစ္ခ်ဳိ႕လမ္းေဘးဆိုင္ေတြကေတာ့ အစားအစာေတြကို သပ္သပ္ရပ္ရပ္ေရာင္းခ်တယ္လို႔ ဆိုလာပါတယ္။ ျမန္မာေတြ အမ်ားစုစားၾကတဲ့ လက္သုပ္စံုေတြနယ္ဖတ္ရာမွာ လက္အိတ္အသံုးျပဳတာတို႔၊ မုန္႔ဟင္းခါးဖတ္၊ ေခါက္ဆြဲဖတ္ကို ေန႔မကူးဘဲ သံုးတာတို႔၊ ယင္လံုေကာင္တာေတြနဲ႔ ထားတာေတြလည္း ေတြ႔ရပါတယ္။

“ အစားအေသာက္ သန္႔ရွင္းမႈကေတာ့ ကိုယ့္ဟာကိုယ္ပဲ လုပ္ရတာေပါ့။ ညေစ်းတန္းေတြကိုေရႊ႕ဖို႔ကေတာ့ မလုပ္ခ်င္ဘူးေပါ့။ တစ္ေနရာကေန တစ္ေနရာကို။ ဒီေနရာကေတာ့ သိေနျပီေလ ” လို႔ အထက္ ပုဇြန္ေတာင္လမ္းမွ မုန္႔ဟင္းခါးဆိုင္မွ ေျပာပါတယ္။

ဒီလို ေန႔စဥ္အစားအေသာက္ေတြမွာေရာ၊ အလြယ္တကူ ၀ယ္ယူႏိုင္ျပီး ေစ်းသက္သာတဲ့ Street Food ေတြမွာေရာ ပါ၀င္တဲ့ အေျခခံစားေသာက္ကုန္ေတြကို ေဘးအႏၱရာယ္ကင္းရွင္းေရးအတြက္ FDA က ေရွာင္တခင္ ၀င္ေရာက္ စစ္ေဆးေပးေနလို႔ ဆိုပါတယ္။

“ကၽြန္ေတာ္တို႔ကေတာ့ အျမဲစားေနရတာပါပဲ။ လမ္းေဘးထမင္းဆိုင္၊ လမ္းေဘးအသုပ္ဆုိင္ေပါ့။ တခါတေလ စိတ္မသန္႔လည္း ကိုယ့္၀င္ေငြနဲ႔ တတ္ႏိုင္တာပဲ စားရတာေပါ့” လို႔ ကုမၸဏီ၀န္ထမ္းတစ္ဦးက ေျပာပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ ဒီလို လမ္းေဘးအစားအစာေတြစားျပီး ဗိုက္နာ၀မ္းပ်က္တာမ်ဳိး ရိွတတ္တယ္လို႔ အဲဒီ၀န္ထမ္းကပဲ ေျပာပါေသးတယ္။

လမ္းေဘးအစားအေသာက္ေတြကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေနရာအႏွံ႔မွာ ေတြ႔ႏိုင္ျပီး အမ်ားစုကေတာ့ ကမ္းနားလမ္း ညေစ်းမွာ ရိွပါတယ္။ လမ္းေဘးမွာ လက္သုပ္စံုေရာင္းတဲ့ ေစ်းသည္ ကိုေအာင္ကေတာ့ အခုလိုပဲ ေျပာပါတယ္။

“ ကၽြန္ေတာ္တို႔ကေတာ့ လက္အိတ္အသံုးျပဳေရာင္းခ်ေနတာပါပဲ။ လတ္တေလာမွာကၽြန္ေတာ္တို႔ကို သန္႔ရွင္းေရးအတြက္ သင္တန္းလာေပးတာေတာ့ မရိွေသးဘူး ။ ညေစ်းတန္းေရႊ႕ဖို႔ေရာင္းဖို႔ေတာ့ လာေျပာထားျပီးပါျပီ” လို႔ဆိုပါတယ္။

FDA ကေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေတာ္စည္ပင္သာယာေရးေကာ္မတီ YCDC န႔ဲ ပူးေပါင္းျပီး မၾကာေသးခင္ကမွ လမ္းေဘးညေစ်းတန္းရွိ ေစ်းသည္မ်ားအား အစားအေသာက္ သန္႔ရွင္းေရး သင္တန္းေပးခဲ့တယ္လို႔ သိရပါတယ္။

"ေလာေလာဆယ္ေတာ႔ ဒီလမ္းေဘးေစ်းသည္ေပ့ါေနာ္ ။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အေနနဲ႔ေျပာရင္ YCDC က ဦးေဆာင္ၿပီး လုပ္ေနပါတယ္ ။ ႏိုင္ငံတကာအဆင့္မီ ႏိုင္ငံေတာ္အတိုင္ပင္ခံပုဂၢဳိလ္က ေဟာကန္စင္တာဆိုၿပီး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ လုပ္ဖို႔ရွိပါတယ္။ ပထမအဆင့္အေနနဲ႔ ကမ္းနားလမ္းေတြမွာခ်ထားၿပီးေတာ႔ ေနရာအခက္အခဲေတြအေနနဲ႔ ထပ္ေရြ႕ဖို႔ရွိပါတယ္ ။ အဲဒီမွာ အစားအေသာက္ ေရာင္းခ်သူအားလုံးကို သင္တန္းေခၚေပးပါတယ္။ မေအာင္ျမင္ေသးပါဘူး"ဟု ရန္ကုန္အစားအေသာက္ႏွင့္ေဆးဝါးကြပ္ကဲမႈဦးစီးဌာနမွ ညႊန္ၾကားေရးမွဴး ေဒါက္တာ ေဒၚခင္ေစာလွ က ေျပာသည္။

ေစ်းသည္ေတြကို  FDA မွ တစ္ရက္လွ်င္ ၂ နာရီႏႈန္းျဖင့္ တစ္ပတ္ အခမဲ့ေခၚယူသင္ၾကားေပးျခင္းျဖစ္ပါတယ္။  

"အဲဒီမွာခ်ထားတဲ႔ေစ်းသည္ေတြအားလံုးက ပထမပိုင္းမွာေတာ႔ လာတက္ၾကတယ္ ။ ေနာက္ပိုင္းက်ေတာ႔ သူတို႔ရဲ႕ေစ်းေရာင္းခ်ိန္ကို အေႏွာက္အယွက္ျဖစ္ၾကတယ္ဆိုၿပီး မတက္ဘဲေနေတာ႔ ဆရာမတို႔အေနနဲ႔ ယာယီနားထားရတယ္"ဟု FDA ညႊန္ၾကားေရးမွဴး ေဒါက္တာေဒၚခင္ေစာလွက ေျပာပါတယ္။

ေနာက္ပိုင္းတြင္ အစားအေသာက္ ေရာင္းခ်မည္႔ေစ်းဆိုင္မ်ားအေနျဖင့္ အစားအေသာက္သန္႔ရွင္းေရး မသိမေနရ လက္မွတ္ရရွိထားမွ ေရာင္းခ်ႏိုင္မယ္ဆိုတဲ့ပုံစံမ်ိဳး ျဖစ္ေစရန္ လိုအပ္တဲ့အခ်က္ေတြကို ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး အစုိးရအဖြဲ႕က ေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္လို႔ FDA မွ သိရပါတယ္။

Street Food ေတြအျပင္ လက္ရိွတြင္ ျမန္မာစားသံုးသူေတြ ေစ်းကြက္ထဲမွာ ရင္ဆိုင္ရတဲ့ ျပသနာေတြ ရိွေနပါတယ္။ ဆိုးေဆးပါ အစားအေသာက္မ်ား အေၾကာင္း၊ စပ္ေဆးႏွင့္ ေဆးဝါးမ်ားအေၾကာင္း၊ အလွကုန္၊ လူသံုးကုန္ပစၥည္းမ်ား ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္းေရးေတြအပါအ၀င္ ငါးပိမ်ားတြင္ ဆိုးေဆးပါ၀င္ျခင္း၊ ပဲျပား၊ ေခါက္ဆြဲ၊ မုန္႔ဖတ္တို႔တြင္ ေဖာ္မလင္ပါ၀င္မႈေတြ႔ရိွရျခင္း၊ ခြင္႔ျပဳဆိုးေဆးသံုးေသာ္လည္း သံုးရမည့္ ပမာဏထက္ ပိုသံုးထားသည့္ ခြင့္ျပဳပိုလွ်ံ ေဆးပါ၀င္သည့္ မုန္႔မ်ား၊ ေန႔စဥ္အစားအေသာက္ထဲတြင္ မပါမျဖစ္ င႐ုတ္သီးေျခာက္တြင္ မိႈဆိပ္ (Aflatoxin B) ပါ၀င္မႈေတြ အစရိွတဲ့ အႏၱရာယ္ေတြနဲ႔ ေန႔စဥ္ ရင္ဆိုင္ေနရပါတယ္။

အဲဒီထဲကမွ Street Food ေတြထဲမွာ အမ်ားဆံုးသံုးတဲ့ မုန္႔ဟင္းခါးဖတ္၊ ေခါက္ဆြဲ၊ အသုပ္ သုပ္ရာမွာ အဆာပလာအျဖစ္သံုးတဲ့ ပဲေသြး၊ ပဲျပားေတြမွာပါ ေဖာ္မလင္ေတြ ေတြ႔ရိွေနရတာပါပဲ။

“ရန္ကုန္၊ ေနျပည္ေတာ္၊ မနၱေလးမွာ စည္ပင္သာယာေရးေကာ္မတီ က်န္းမာေရးဌာနေတြကေနျပီး စားေသာက္ဆိုင္ေတြ၊ ေစ်းေတြ၊ လမ္းေဘးအစားအစာေတြကို တာ၀န္ခံျပီး စီစစ္ေပးေနပါတယ္။ ဆရာမတို႔ကလည္း သူတို႔နဲ႔အတူ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေနတာေတြလည္း ရိွပါတယ္။ ဥပမာ ပဲေသြးေပါ့။ ပဲေသြးႏွင့္ပတ္သက္ျပီး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ မုန္႔ဟင္းခါးဖတ္၊ ပဲျပားေတြကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေတာ္စည္ပင္သာယာေရး ေကာ္မတီ က်န္းမာေရးဌာနကေနျပီးေတာ့ လက္တြဲေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္” လို႔ ရန္ကုန္ FDA မွ ေဒၚခင္ေစာလွက ေျပာပါတယ္။

၂၀၁၅ ခုႏွစ္က စတင္ျပီးေတာ့ ေဖာ္မလင္ပါ၀င္ေသာ ပဲျပားကို စတင္ေတြ႔ရိွခဲ့ျခင္းျဖစ္ျပီး ပဲျပားက ေန႔စဥ္ အစားအေသာက္မွာေရာ၊ လမ္းေဘးအစားအစာေတြမွာေရာ မပါမျဖစ္ အစားအစာတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ ပဲျပားသာမက အမ်ားစု စားသံုးတဲ့ မုန္႔ဟင္းခါးဖတ္ေတြမွာပါ ေတြ႔ရိွခဲ့ရတာေၾကာင့္ အစိုးရမွ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္မွစတင္ျပီး ေဖာ္မလင္ကင္းစင္ေရး စီမံခ်က္ စတင္ခဲ့ပါတယ္။ စီမံခ်က္အတြင္းမွာ အသုပ္ သုပ္ရာမွာ ၊ ဟင္းခ်က္ရာမွာ သံုးတဲ့ ပဲေသြးမွာပါ ေဖာ္မလင္ေတြ႔ရိွခဲ့ျပီး ပဲေသြးကေတာ့ ၉၅ ရာခိုင္ႏႈန္းထိ ေဖာ္မလင္ပါ၀င္မႈ ေတြ႔ရိွခဲ့ရပါတယ္။

“ ေဖာ္မလင္ ပါ မပါ ကို တစ္ခါထဲ စစ္တယ္ ။ ေတြ႔တ့ဲဆိုရင္ ကုန္ပစၥည္းဟာ အမ်ားျပည္သူစားသုံးဖို႔ လုံးဝမသင့္ေတာ္တ့ဲ ပစၥည္းျဖစ္တ့ဲဆိုေတာ့ တစ္ခါတည္းသိမ္းတယ္။ ေရာင္းတ့ဲဆိုင္ကို ဘယ္က ဝယ္တာလဲ ေမးတယ္။ အမ်ားစုက သူတို႔လုပ္တာမဟုတ္ဘူး။  တခိ်ဳ႕က အခ်က္အလက္ေျပာခ်င္တ့ဲ တခိ်ဳ႕ကမေျပာခ်င္ဘူး။ သူတို႔မွာ တာဝန္ရိွတ့ဲ၊ထုတ္လုပ္တ့ဲေနရာ လက္ကားျဖန္႔တ့ဲေနရာကို ခ်က္ျခင္းလိုက္တယ္ အဲဒီမွာပဲလိုအပ္ရင္ လုပ္ငန္းကိုပိတ္သိမ္းဖို႔ သက္ဆိုင္ရာဌာနဆိုင္ရာန႔ဲ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ပါတယ္” ဟု ဧရာဝတီတိုင္းေဒသႀကီး အစားအေသာက္ႏွင့္ ေဆးဝါးကြပ္ကဲေရးတာဝန္ခံေဒါက္တာျပည့္ၿဖိဳးက ေျပာပါတယ္။

ျပီးခဲ့တဲ့ ဇူလိုင္လအတြင္းက FDA က တိုင္းႏွင့္ျပည္နယ္ေတြမွာ စစ္ေဆးမႈေတြ ျပဳလုပ္ရာတြင္ မေကြးတိုင္း အတြင္း ဆိုးေဆးပါေသာ ငါးပိမ်ား ၀င္ေရာက္မႈ ေတြ႔ရိွရျခင္း၊ ရန္ကုန္ႏွင့္ မႏၱေလး၊ ပုသိမ္တို႔မွာ ေဖာ္မလင္ ပါ၀င္ေသာ ပဲေသြးမ်ား ေတြ႔ရိွခဲ့ရပါတယ္။

ေဖာ္မလင္ဟာ တာရွည္ခံေစရန္ အသံုးျပဳေသာ ဓာတုပစၥည္းျဖစ္ၿပီး CH₂O မွ ထုတ္လုပ္ထားျခင္း ျဖစ္ကာ လူမ်ား စားသံုးမိပါက လူ႔ခႏၶာကိုယ္တြင္းကို ဒုကၡေပးႏိုင္သည္။ ေဖာ္မလင္က ၾကည္လင္ၿပီး အေရာင္မရိွတာ ေၾကာင့္ ခြဲျခားႏိုင္ရန္ ခက္ခဲသလို အစားအေသာက္၊ အသားငါး၊ သစ္သီး၊ ႏို႔ထြက္ပစၥည္းမ်ားတြင္ အသံုးျပဳမႈ အမ်ားဆံုးေတြ႔ရပါတယ္။

ဒါကို FDA အေနနဲ႔ ေျဖရွင္းေဆာင္ရြက္အေရးယူဖို႔ ၾကိဳးစားေနပါတယ္။

 “ လုပ္ငန္းပင္ရင္းေတြ သိတယ္။ လိုက္သြားတယ္။ ကိုယ္လိုက္တဲ့ ေစ်းမွာ ေပ်ာက္သြားျပီး ကိုယ္မလိုက္တဲ့ ေစ်းမွာ ဆက္ေရာင္းေနတယ္။ ရန္ကုန္တိုင္းမွာ ကိုကိုးကၽြန္းကို ဖယ္လိုက္ရင္ ၄၄ ၿမိဳ႕နယ္ ရိွတယ္။ ေစ်းေပါင္း ၁၈၀ ရိွတယ္။  ေစ်းေပါင္း ၁၈၀ ကို တျပိဳင္တက္တည္း မသြားႏိုင္တဲ့အခါမွာ သူတို႔ေတြက မေရာက္တဲ့ေနရာမွာ ဆက္ေရာင္းေနတယ္” ဟု ေဒါက္တာ ေဒၚခင္ေစာလွက ေျပာပါတယ္။

ဇူလိုင္လ ၁၂ ရက္က အစားအေသာက္ႏွင့္ေဆးဝါးကြပ္ကဲေရဦးစီးဌာနခြဲ-ရန္ကုန္ရံုးမွ သီရိမဂၤလာေစ်းရွိ ပဲေသြး၊ ပဲျပားနမူနာမ်ားကို  ညဘက္တြင္ ေရွာင္တခင္ ဝင္ေရာက္စစ္ေဆးရာ စားသံုးရန္မသင့္သည့္ Formalin ဓာတ္ပါ၀င္သည့္ ပဲေသြး ၇၀၀၀ ခန္႔ကို သိမ္းဆည္းရမိခဲ႔ျပီး ဖ်က္ဆီးခဲ့ပါတယ္။

အဲဒီေနာက္မွာေတာ့ FDA အေနျဖင့္ ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီးအစိုးႏွင့္ ေနျပည္ေတာ္ FDA တို႔ကို တင္ျပခဲ့ျပီး ရန္ကုန္တိုင္းအစိုးရမွ ဇူလိုင္လ ၂၈ ရက္ ေန႔စဥ္သတင္းစာေတြမွာ ေဖာ္မလင္မသံုးမျပဳဖို႔ ေၾကညာခဲ့ပါတယ္။

“ လုပ္ငန္းရွင္ ၁၀၀ ေက်ာ္ကို ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး အစိုးရရံုးမွာ ေခၚယူျပီး ေတြ႔လို႔ရိွရင္ ေရာင္းတဲ့သူေရာ ထုတ္လုပ္တဲ့သူမွာ ေဖာ္မလင္ထည့္တဲ့သူက အေရးယူခံရမယ္။ ေရာင္းတဲ့လူက သူ မထည့္ဘူးဆိုရင္ေတာင္မွ ပဏာမ ေခၚယူစစ္ေဆးတာကို ခံယူရပါမယ္ဆိုျပီး သတိေပးခဲ့ပါတယ္” FDA မွ ေဒါက္တာ ေဒၚခင္ေစာလွက ေျပာပါတယ္။