ဒံုးအက၊ မဲဇလီဖူးဆန္ျပဳတ္နဲ႔ ဘုရားလံုဘုရားပြဲေတာ္

.

ျမန္မာႏုိင္ငံအတြင္းမွီတင္းေနထိုင္ေနၾကတဲ့ တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးေတြရဲ႕ ရိုးရာအစဥ္အလာတိုင္းမွာ အႏုပညာအရဖန္တီးပံုေဖာ္ကျပၾကတဲ့ ရိုးရာအကေတြ ကိုယ္စီရိွေနၾကပါတယ္။ ဒီအထဲက ကရင္တိုင္းသားေတြမွာလည္းထူးျခားတဲ့ ဒံုးယိမ္းအကဆိုတာရိွေနပါတယ္။ တကယ္ေတာ့့ ဒံုးယိမ္းအကဟာကရင္တုိင္းရင္းသားေတြရဲ႕ သေကၤတတခုလုိ႔ ေျပာရေလာက္ေအာင္ ထင္ရွားက်ယ္ျပန္႔တဲ့ အစဥ္အလာတခုျဖစ္ပါတယ္။ ဒံုးယိမ္းအကနဲ႔ ကရင္လူမ်ိဳးဟာ ခြဲျခားလို႔မရတဲ့အရာအျဖစ္ ရွိလာခဲ့ပါတယ္။

ဒီအကနဲ႔ ပက္သက္ၿပီး ပထမဆံုးေျပာျပခ်င္တာကေတာ့ တခ်ိန္က ၾကားသိထားရတဲ့ ဒံုးယိမ္းအကဆိုတဲ့ အမည္ဟာအခုေတာ့ ေျပာင္းလဲသြားခဲ့ပါၿပီ။ သာယာၿငိမ့္ေညာင္းတဲ့ ယိမ္းႏြဲ႕ကဟန္အျဖစ္ ယိမ္းဆိုတဲ့ စကားလံုးနဲ႔ တြဲဖက္ထားရာကေနအခုေတာ့ ဒံုးအကလုိ႔သာ ကရင္တုိင္းရင္းသားတို႔ကသတ္မွတ္ေခၚဆိုၾကပါတယ္။

ကရင္တို႔ရဲ႕ ဒံုးအကနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ကရင္စာေပႏွင့္ယဥ္ေက်းမႈတိုးတက္ျပန္႔ပြားေရးအသင္း၊ ဥကၠဌ ဦးေစာသန္႔စင္လြန္းက အခု စတင္ရွင္းျပပါတယ္။ “အေျခခံအားျဖင့္ ေျပာရမယ္ဆိုရင္ ကရင္႐ိုးရာဒံုး အကဟာအမာအားနဲ႔ အေပ်ာ့အားကိုမူတည္ၿပီးေတာ့ ႏွစ္ခုဒြန္တြဲၿပီးအႏုပညာေျမာက္စြာတင္ဆက္ထားတဲ့ ကဟန္ေလးတစ္ခုေပါ့။ မိန္းကေလးဆိုလည္းညင္ညင္သာသာရွိရမယ္။ ေယာက္်ားေလးသည္ အားျပည္မာန္အျပည့္နဲ႔ အမာအားနဲ႔ အေပ်ာ့အားကို ႏွစ္ခုဒြန္တြဲၿပီးေဖာ္ေဆာင္ထားတဲ့ ႐ိုးရာယဥ္ေက်းမႈ ကဟန္ေလးတစ္ခုေပါ့။

ဆိုေတာ့ အဲဒီမွာယိမ္းလို႔ သမုတ္ျခင္းအားျဖင့္ ႐ိုးရာကအျခား႐ိုးရာနဲ႔ ႏြယ္ၿပီးေတာ့ သြားသက္ေရာက္ေနတဲ့အတြက္ အခုေနာက္ပိုင္းေတြၾကေတာ့ လူၾကီးေတြကသတ္မွတ္တယ္။ ကရင္႐ိုးရာဒံုးလို႔ ေခၚ   ဆိုပါ အလားတူပဲေခတ္ေဟာင္းကိုလည္းမပစ္ပယ္နဲ႔ ေခတ္သစ္ကိုလည္းတီထြင္ပါဆိုၿပီးေတာ့ ကရင္႐ိုးရာဒံုးကိုဆိုရွယ္လစ္ေခတ္ကစၿပီးတီထြင္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ” ႏွစ္စဥ္ ႏို၀င္ဘာလ ၇ ရက္ေန႔ဟာက ရင္တိုင္းရင္းသားတို႔ရဲ႕ အႀကီးမားဆံုးပြဲေတာ္တခုျဖစ္တဲ့ ကရင္ျပည္နယ္ကရင္ျပည္နယ္ေန႔ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေန႔ဟာ  ကၽြဲခ်ိဳသံဖားစည္သံေတြ နဲ႔အတူ ျမဴးႀကြတဲ့ ကရင္းဒံုးအကေတြကုိေတြ႔ၾကရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ကရင္တိုင္းရင္းသားတုိ႔ အေလးျမတ္ထားၾကတဲ့ ဒံုးအကဟာေရွးေခတ္ ဘိုးဘြားလက္ထက္ေတြကေနဒီေန႔အထိလက္ဆင့္ကမ္းသယ္ေဆာင္လာရင္းထင္ရွားတဲ့ ရိုးရာအကအျဖစ္ ရိွေနတာျဖစ္ပါတယ္။

ကရင္တိုင္းရင္းသားတို႔ရဲ႕ ရိုးရာဒံုးအကဟာရိုးရာတီးမႈတ္ေဖ်ာ္ေျဖပြဲေတြအျပင္ ၿပိဳင္ပြဲႀကီးေတြအျဖစ္ပါ တီးမႈတ္ကျပရေလာက္ေအာက္ ထင္ရွားတဲ့ အက ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါကိုလည္း ဦးသန္႔စင္လြန္းကပဲ ဆက္ၿပီး ရွင္းျပပါတယ္။

“ဘယ္ေလာက္ထိအေရးပါလဲဆိုရင္ ကုိယ့္ ကရင့္တိုင္းရင္းသားေတြ စည္းလံုးညီညြတ္မႈကုိေဖာ္ေဆာင္တဲ့ေနရာမွာအခုလက္ရွိကာလမွာတင္ စာေပေတြကအသီးသီကြဲျပားေနတယ္။ ကြဲျပားေနေတာ့ စာေပတစ္ခုကြဲရင္ ကိုယ့္လူမ်ိဳးေတြကလည္းနည္းနည္းကြဲတယ္။ ဒါေပမယ့္ စုစည္းမႈကိုတည္ေဆာက္တဲ့ အခါမွာဒီဒံုးအကနဲ႔ပဲယဥ္ေက်းမႈကိုတည္ေဆာက္တဲ့အတြက္ ဒံုးအကသည္ အေရးပါတဲ့ေနရာ မွာတည္ရိွေနတာေပါ့။ ”

ကရင္တိုင္းရင္းသားေတြအတြက္ ေရွးပေ၀သဏီ မိဘဘိုးဘြားေတြ သမိုင္းစဥ္ဆက္ ထားရစ္ခဲ့တဲ့ ရိုးရာဓေလ့ေတြကေတာ့ အမ်ားအျပားရိွေနပါတယ္။ အဲဒီထဲကမွ ဒံုးအကဟာကရင္ တိုင္းရင္းသားတို႔ အတြက္ စုေပါင္းညီညာမႈ၊ ဓေလ့ရိုးရာနဲ႔ ယဥ္ေက်းမႈေတြကုိေဖာ္ေဆာင္ရာစတဲ့ အေၾကာင္းေတြေပါင္းစပ္ထားတဲ့ အကလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ကရင္ ဒံုးအကရဲ႕ ေနာက္ထပ္စိတ္၀င္စားစရာ အေၾကာင္းေတြကုိလည္း ဦးေစာသန္႔စင္လြန္းကပဲ အခုလို အနည္းငယ္ျဖည့္စြက္ရွင္းျပပါတယ္။ “ အဓိက ကႀကိဳး ေတြမွာေမာင္ရို႕ဆိုတဲ့ အသံုးႏႈန္းေလး တစ္ခုေပါ့ေနာ္။ အဲဒီေမာင္႐ို႕ ေမာင္႐ို႕ေလေလအဲဟာေလးကေတာ့ မျဖစ္မေနပါရမယ္ေပါ့။ ”

ဒီေန႔ေခတ္ရဲ႕ ကရင္ရိုးရာဒံုးအကကုိလူသိမ်ားလာတဲ့အထဲမွာေတာ့ ၿပိဳင္ပြဲႀကီးေတြအျဖစ္ ကျပၾကတဲ့အခ်က္ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္စဥ္ ႏုိ၀င္ဘာလ ၇ ရက္ေန႔မွာက်ေရာက္တဲ့ ကရင္ျပည္နယ္ေန႔ကုိေရာက္ၿပီ ဆိုရင္ေတာ့ သံလြင္ျမစ္ အေရွ႕ဘက္ကကရင္ေဒသမွာဖားစည္သံေတြ ဆူညံေနၿပီးကရင္ေမာင္မယ္ေတြရဲ႕ အင္ျပည့္ အားျပည့္ ကခုန္သံေတြကုိ ၾကားၾကရမွာျဖစ္ပါတယ္။၁၉၅၅ ခုႏွစ္ ကာလကေန ႏွစ္စဥ္ က်င္းပလာခဲ့တဲ့ ကရင္ျပည္နယ္ေန႔ဟာအခုဆိုရင္ အႀကိမ္ေပါင္း ၆၀ ျပည့္ခဲ့ပါၿပီ။ ကရင္ျပည္နယ္ေန႔ေရာက္တိုင္းရိုးရာဒံုးအကၿပိဳင္ပြဲႀကီးကုိက်င္းပၾကေလ့ရိွပါတယ္။

ၿပိဳင္ပြဲ၀င္ဒံုးနဲ႔ပါတ္သက္ၿပီးလည္း ဦးသန္႔စင္လြန္းက အခုလို ရွင္းျပပါတယ္။

“အခုကေတာ့ ဒါ ၿပိဳင္ပြဲ၀င္ဒံုးလုိ႔ပဲ သတ္မွတ္ထားတယ္ေပါ့ေနာ္။ ဒီၿပိဳင္ပြဲဝင္ဒံုးဆိုတာဆိုရွယ္လစ္ေခတ္မွာပဲဆင့္ကဲဆင့္ကဲေျပာင္းသြားတဲ့ ဒံုးေပါ့။ သူအရင္မွာဒံုးအမ်ိဳးစားအမ်ားႀကီးရွိခဲ့တယ္။ ဥပမာေျပာရရင္ ရွလစ္ပလြန္ဒံုးအဲဒံုးဆိုတာအသက္ႀကီးတဲ့ လူႀကီးေတြ ကျပတဲ့ ဒံုးကိုရွလပလြန္ ဒံုးလို႔လဲေခၚတယ္။ သူကေတာ့ အရင္႐ိုးရာကိုထိန္းသိမ္းထားတဲ့ ဒံုးေပါ့ေနာ္။ အဲဒံုးသည္ အဖိုးႀကီးသပ္သပ္ လူႀကီးသပ္သပ္ ကတဲ့ ဒံုး။ အဲဒီမွာမိုနရွာဒံုးဆိုတာတစ္ခုရွိတယ္။ သူၾကေတာ့ အဖြားႀကီးသပ္သပ္ အမ်ိဳးသမီးႀကီးေတြ ကတဲ့ သပ္သပ္ ဒံုး။ အလားတူပဲတုန္ေခ်ာင္တယ္ဆိုၿပီးေတာ့ ဒံုးတစ္မ်ိဳးလည္းရွိတယ္။

ေနာက္ ကရင္႐ုိးရာယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ဒံုးအသီးသီးရွိတယ္။ အခုလက္ရွိစင္ေပၚမွာကတဲ့ ဒံုးကလူငယ္ေမာင္ငယ္  ဒံုးလို႔ ေခၚတယ္။ ေနာက္ၿပီးဆုိရွယ္လစ္ ဒံုးလို႔လဲေခၚတယ္။ အကမ်ားတဲ့ ဒံုးကေတာ့ လက္ရွိလူငယ္ေမာင္မယ္ဒံုး၊ ရွလြတ္ပလြန္ဒံုး၊ မုိနာရွာဒံုး ၊ဒါေတြကေတာ့ ခတ္ကာလေနရာေဒသေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာကျပတဲ့ ဒံုးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ က်န္တဲ့ဒံုးေတြကေတာ့ လက္ရိွကာလမွာေမွးမွိန္ေပ်ာက္ ကြယ္ေနတဲ့ အေနအထားမွာလည္းရိွပါတယ္။

ၿပိဳင္ပြဲ၀င္အဆင့္ ယွဥ္ၿပိဳင္ကျပၾကတဲ့ ဒံုးအဖြဲ႕မွာေတာ့ ေရွ႕မွာကျပသူေယာက္က်ားေလး ၁၆ ဦးနဲ႔ မိ္န္းကေလး ၁၆ ဦးစုစုေပါင္း ၃၂ ဦး ပါ၀င္မွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအျပင္ ကပြဲမစတင္မီဆုေတာင္းပဌနာျပဳၿပီး သီဆိုသူတစ္ဦးလည္းမျဖစ္မေန ပါ၀င္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။အဲဒီေနာက္မွာေတာ့ တူရိယာ ၇ မ်ိဳးကုိတီးခတ္ၾကမယ့္ တီး၀ိုင္းအဖြဲ႕နဲ႔ ေတးသီခ်င္းသီဆိုၾကမယ့္ အဖြဲ႕လည္း ပါ၀င္ၾကမွာျဖစ္ပါတယ္။” ကရင္ဒံုးအက ဟာတကယ့္ကုိအားမာန္အျပည့္ သီခ်င္းသံေတြ၊ ျမဴးတူးခုန္ေပါက္ ကေနဟန္ေတြဟာစုေပါင္းညီညြတ္မႈရဲ႕ အဓိပၸာယ္ကုိခံစားမိၾကမွာပါ။ ကရင္တုိင္းရင္းသားတို႔ရဲ႕ အေရာင္အေသြး၊ စာေပ၊ ဘာသာစကားနဲ႔ ေနထိုင္ရာေဒသေတြ ကြဲျပားေကာင္းကြဲျပားေနပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမယ့္ တူညီတဲ့အခ်က္ကေတာ့ ကရင္တိုင္းရင္းသားတိုင္းမွာဒံုးအကရိွေနတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္းကရင္နဲ႔ဒံုးဒံုးနဲ႔ကရင္ဟာခြဲျခားၿပီး ျမင္ၾကည့္လုိ႔မရတဲ့အရာလည္းျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္တန္းေတြ ၀ိုင္းရံေနတဲ့ သံလြင္ျမစ္ကမ္းေဘးကဘားအံၿမိဳ႕ေတာ္ႀကီးရယ္၊ ဗႏၵ၀ဂီရိ ဇြဲကပင္ေတာင္တန္းႀကီးရယ္ တည္ရိွေနတဲ့ ကရင္တို႔ရဲ႕ ေျမဟာဖားစည္သံ ကၽြဲခ်ိဳသံေတြလြင့္ပ်ံ႕ေနခဲ့ပါၿပီ။ ကရင္တုိင္းရင္းသားေမာင္မယ္ေတြရဲ႕ ကႀကိဳးကဟန္ေတြ၊ ယဥ္ေက်းမႈရဲ႕ အမွတ္လကၡဏာေတြကုိလည္းေတြ႔ျမင္ခဲ့ရၿပီးပါၿပီ။

ဗုဒၶဘာသာ၀င္ ျမန္မာလူမ်ိဳးတို႔အတြက္ေတာ့ တန္ေဆာင္မုန္းလဟာကထိန္ပြဲေတာ္ေတြနဲ႔ စည္ကားလွတဲ့ အလွဴအတန္းျပဳလုပ္ၾကရာပြဲေတာ္ကာလျဖစ္ပါတယ္။ ေရွးအစဥ္အလာဓေလ့တခုအျဖစ္ ထပ္မံျပဳလုပ္ေလ့ရိွတာကေတာ့ နတ္ခတ္စံုတဲ့ တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ညမွာေဆးေပါင္းခတယ္ဆိုတဲ့ ယံုၾကည္မႈနဲ႔ မဲဇလီဖူးသုပ္ ျပဳလုပ္ၿပီးစားသံုးၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္းတန္ေဆာင္ မုန္းလျပည့္ညမွာ မယ္ဇလီဖူးသုပ္စားၾကတဲ့ဓေလ့ဟာမထူးဆန္းေတာ့တဲ့ အေၾကာင္းအရာျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ ဒီမွာေတာ့ မထူးဆန္းေပမယ့္ ထူးဆန္းတယ္လုိ႔ ေျပာရေတာ့မွာပါ။ ကရင္ျပည္နယ္ၿမိဳ႕ေတာ္ ဘားအံၿမိဳ႕က တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔ဟာက်ေနာ္၊ (က်မ) သိထားသလိုမယ္ဇလီကုိ သုပ္စားၾကတာ မဟုတ္ပဲဆန္ျပဳတ္ျပဳလုပ္ၿပီး ကုသိုလ္ဒါနအျဖစ္ ဧည့္ခံေကၽြးေမြးတဲ့ ဓေလ့ရိွေနတာကုိေတြ႔လုိက္ရလုိ႔ ျဖစ္ပါတယ္။

တႏွစ္မွ တခါသာ ျပဳလုပ္ၾကတဲ့ မယ္ဇလီဆန္ျပဳတ္ အလွဴပြဲဟာကရင္ျပည္နယ္ၿမိဳ႕ျပေတြအျပင္ ေက်းလက္ေဒသေတြအထိ ျပဳလုပ္ၾကတဲ့ ဓေလ့တခုျဖစ္ပါတယ္။ မယ္ဇလီဆန္ျပဳတ္ေကၽြးေမြးဖို႔အတြက္ ညေနမြန္းလြဲခ်ိန္ကစလုိ႔ ျပင္ဆင္ၾကပါတယ္။ ေက်းလက္ေဒသဓေလ့အတိုင္းပါပဲ။ ရပ္ကြက္အတြင္းမွာရိွတဲ့ နီးစပ္ရာရပ္ကြက္ သူရပ္ကြက္သားေတြ၊ ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း မိတ္ေဆြေတြကလာေရာက္ ကူညီ ျပင္ဆင္ၾက ခ်က္ျပဳတ္ၾကပါတယ္။အလွဴပြဲေတြရဲ႕ထံုးစံအတိုင္းအသံခ်ဲ႕စက္သံေတြကလည္းေနရာတိုင္းမွာ ၾကားေနရပါတယ္။

အမ်ိဳးသမီးေတြကေတာ့ ဆန္ျပဳတ္ထဲကုိထည့္ရမယ့္ အမယ္ေတြကုိ ျပင္ဆင္ၾကပါတယ္။ ဆန္ျပဳတ္ခ်က္ၾကမယ့္ အမ်ိဳးသားႀကီးေတြကလည္း မီးဖိုႀကီးေတြေပၚမွာ မိုးၿဗဲဒယ္ႀကီးေတြတင္လုိ႔ ေခၽြးတလံုးလံုးနဲ႔ ျပင္ဆင္ေနၾကပါတယ္။

ဒီလုိျပင္ဆင္လုိ႔ၿပီးရင္ေတာ့ ပထမဆံုးမိုးၿဗဲဒယ္ႀကီးေတြထဲမွာဆန္ေတြထည့္ၿပီးေလွာ္မွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ ေရထည့္၊ ဟင္းခတ္အေမႊးအႀကိဳင္နဲ႔ အသားထည့္ၿပီး ျပဳတ္မွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ ဆန္ျပဳတ္အျဖစ္ ႏူးအိသြားၿပီဆိုရင္ေတာ့ မယ္ဇလီဖူးထည့္ၿပီးအသင့္ ေသာက္သံုးလုိ႔ ရတဲ့ မဲဇလီဖူးဆန္ျပဳတ္ခ်က္တာ ၿပီးသြားၿပီျဖစ္ပါတယ္။

တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ညေတြမွာစားေလ့ရိွၾကတဲ့ မယ္ဇလီဖူးသုပ္ဟာတကယ္ေတာ့ အခါးဓါတ္ရိွတဲ့ စားအစာျဖစ္ပါတယ္။ ကရင္ျပည္နယ္မွာေတာ့ မယ္ဇလီကုိဆန္ျပဳတ္ခ်က္ၿပီးေသာက္ၾကတာေၾကာင့္ အခါးဓါတ္ပုိနည္းသြားသလိုထူးျခားတဲ့ ဆန္ျပဳတ္အရသာလည္း ျဖစ္လာပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ပဲကေလးငယ္ေတြဟာတကယ့္ကုိ ၿမိန္ၿမိန္ယွက္ယွက္ေသာက္သံုးေနၾကတာကိုေတြ႔ႏုိင္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔အတြက္လည္းဘားအံၿမိဳ႕က တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔မွာေဆးေပါင္းခခဲ့ပါၿပီ။

ကရင္ျပည္နယ္မွာအထူးစည္ကားတဲ့ ပြဲေတာ္ေတြထဲမွာေနာက္ထပ္ပြဲေတာ္တခုကေတာ့ ဘားအံၿမိဳ႕ၿမိဳ႕နယ္ ဇြဲကပင္ေတာင္တန္းႀကီးအေရွ႕ဘက္ကဖ်ားလံုဘုရားပြဲေတာ္ျဖစ္ပါတယ္။
ဖ်ားလံုဘုရားပြဲဟာေနာင္လံုရြာအနီးမွာရွိၿပီး ႏွစ္စဥ္ တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔မွာမီးပံုးပ်ံလႊတ္တင္ပြဲႀကီးနဲ႔အတူစည္ကားတဲ့ ပြဲေတာ္ႀကီးျဖစ္ပါတယ္။ လြတ္တင္ၾကတဲ့ မီးပံုးပ်ံႀကီးေတြဟာဆိုရင္ အိမ္တစ္လံုးစာနီးပါး ႀကီးမားတဲ့ မီးပံုးပ်ံႀကီးေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။

မီးပံုးပ်ံႀကီးေတြရဲ႕ ေအာက္မွာေတာ့ အ၀တ္အထည္ေတြအပါအ၀င္ လူသံုးကုန္ပစၥည္းေတြကုိခ်ိတ္ဆြဲလႊတ္တင္ၾကပါတယ္။ ဖ်ားလံုဘုရားပြဲဟာကရင္ျပည္နယ္ရဲ႕ ပြဲေတာ္ေတြထဲမွာ အစည္းကားဆံုး ပြဲေတာ္အျဖစ္ ပါ၀င္ၿပီးေဒသအႏွံ႔အျပားကဧည့္သည္ေတြနဲ႔ ျပည့္ေနပါတယ္။ပြဲေတာ္က်င္းပတဲ့ ကြင္းျပင္တခုလံုးဟာအသံခ်ဲ႕စက္အႀကီးစားႀကီးေတြနဲ႔ ေနရာတိုင္းမွာကခုန္ေနၾကသလို … မီးပံုးပ်ံ လႊတ္တင္ေနၾကသူေတြကုိ ျမင္ရတာလည္းေပ်ာ္ရႊင္စရာပြဲေတာ္ႀကီးအျဖစ္ ေတြ႔ျမင္ႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။

Tags: